Özel Yazılım Geliştirme

Özel yazılım, hazır paket çözümlerin karşılamadığı iş akışları için geliştirilen sistemlerdir. Her işletmenin süreci farklıdır; hazır bir program çoğu zaman süreçlerin yazılıma uydurulmasını gerektirir. Özel geliştirmede ise yazılım sürece uyar. Seo Goo olarak bu tür projelerde en çok zaman ayırdığımız aşama kodlama değil, analizdir. Konya ve çevresindeki üretim ve hizmet işletmeleriyle çalışırken önce süreci yerinde izliyor, sonra ne geliştirileceğini belirliyoruz.

Özel yazılım hangi durumlarda gerekli oluyor?

Karar noktası genellikle şu üç durumdan birinde ortaya çıkar. Birincisi, işin kritik bir bölümünün elektronik tablolar üzerinden yürütülmesidir. Tablolar başlangıçta esnek görünür, ancak veri büyüdükçe sürüm karmaşası, yetki sorunu ve hata riski üretir. İkincisi, kullanılan hazır programın süreci desteklememesi ve ekibin sürekli geçici çözümler üretmesidir.

Üçüncüsü ise sistemler arası kopukluktur. Satış bir yerde, üretim başka yerde, muhasebe üçüncü bir yerde tutuluyorsa aynı veri birden çok kez girilir ve tutarsızlık kaçınılmaz olur. Bu üç durumda da özel geliştirme değerlendirilmeye değerdir.

Buna karşılık her ihtiyaç özel yazılım gerektirmez. Hazır bir çözüm ihtiyacın büyük bölümünü karşılıyorsa, ona küçük bir entegrasyon yazmak sıfırdan geliştirmekten çok daha ekonomiktir. Analiz görüşmesinde bu değerlendirmeyi açıkça yapıyoruz.

Analiz aşamasında ne yapılıyor?

Analiz, projenin en belirleyici aşamasıdır ve ayrı bir çalışma olarak yürütülür. Bu aşamada süreci fiilen yürüten kişilerle görüşülür, mevcut kayıt yöntemleri incelenir ve işin gerçekte nasıl yürüdüğü çıkarılır. Yönetimin anlattığı süreç ile sahada uygulanan süreç arasında çoğu zaman fark bulunur; yazılımın uyması gereken ikincisidir.

Analiz çıktısı bir kapsam belgesidir. Belgede hangi ekranların olacağı, hangi kullanıcı rollerinin hangi yetkilere sahip olacağı, hangi verilerin tutulacağı ve hangi raporların üretileceği yazılır. Ayrıca kapsam dışında bırakılanlar da açıkça listelenir; bu liste, ilerleyen aşamalarda beklenti farkı oluşmasını önler.

Belgeye adam-gün tahmini eklenir. Tahmin, her modülün ayrı ayrı değerlendirilmesiyle çıkarılır ve belirsizlik payı açıkça belirtilir. Analiz yapılmadan verilen toplu süre ve bütçe tahminleri güvenilir değildir; bu nedenle analiz öncesi kesin rakam vermiyoruz.

Geliştirme nasıl ilerliyor?

Geliştirmeyi iki haftalık döngüler hâlinde yürütüyoruz. Her döngünün başında o dönemde hangi işlerin yapılacağı belirlenir, sonunda ise çalışan bir sürüm teslim edilir. Bu düzenin amacı, projenin sonunda değil süreç boyunca geri bildirim alabilmektir.

Süreler projenin kapsamına göre değişir ve tabloda verilen aralıklar orta ölçekli bir sistem içindir. Kapsam büyüdükçe geliştirme döngülerinin sayısı artar; diğer aşamalar görece sabit kalır.

Mevcut sistemlerle entegrasyon nasıl kuruluyor?

Çoğu proje boşluğa değil, mevcut sistemlerin yanına kurulur. Bu nedenle entegrasyon ihtiyacı neredeyse her projede vardır. Sık karşılaştığımız entegrasyon başlıkları şunlardır:

• Muhasebe ve ön muhasebe programları ile fatura ve cari hesap aktarımı
• E-fatura ve e-arşiv sağlayıcılarıyla belge oluşturma
• Kargo firmalarıyla gönderi oluşturma ve takip numarası alma
• Ödeme kuruluşlarıyla sanal pos ve taksit yapılandırması
• Pazaryeri platformlarıyla ürün, stok ve sipariş eşleşmesi
• Toplu mesaj ve e-posta gönderim servisleri
• Kurum içi kullanıcı doğrulama sistemleri

Entegrasyonlarda belirleyici olan, karşı sistemin sunduğu arayüzün niteliğidir. Belgelenmiş ve kararlı bir uygulama arayüzü varsa entegrasyon öngörülebilir sürede tamamlanır. Belgelenmemiş ya da sık değişen sistemlerde ise ek analiz süresi gerekir; bunu kapsam belgesinde ayrıca belirtiyoruz.

Veri aktarımı neden zaman alıyor?

Eski sistemden yeni sisteme veri taşınması, çoğu projede en çok küçümsenen kalemdir. Mevcut verinin biçimi yeni veri modeline birebir uymaz; alanların eşlenmesi, yinelenen kayıtların temizlenmesi ve tutarsız girdilerin düzeltilmesi gerekir.

Bu iş bir kez yapılıp bitmez. Aktarım önce test ortamında çalıştırılır, sonuçlar kontrol edilir, hatalar düzeltilir ve aktarım tekrarlanır. Genellikle üç ile beş deneme sonunda temiz bir sonuç elde edilir. Canlı geçişte ise aktarım son kez, güncel veriyle çalıştırılır.

Veri kalitesi düşükse temizlik işi kurum içi bilgi gerektirir. Hangi kaydın geçerli olduğuna yalnızca o veriyi kullanan ekip karar verebilir; bu nedenle aktarım aşamasında sizin ekibinizden zaman ayrılması gerekir.

Kapsam değişikliği nasıl yönetiliyor?

Yazılım projelerinde kapsamın büyümesi olağandır. Sistem kullanılmaya başlandıkça yeni ihtiyaçlar görünür hâle gelir ve bunların bir bölümü gerçekten değerlidir. Sorun, bu taleplerin kayıt altına alınmadan ve etkisi hesaplanmadan geliştirmeye eklenmesidir; bu durumda takvim sessizce kayar ve sonunda kimse nedenini açıklayamaz.

İzlediğimiz yöntem basittir. Kapsam dışı her talep yazılı olarak kaydedilir, adam-gün etkisi hesaplanır ve size iki bilgiyle birlikte sunulur: ne kadar süre ekleyeceği ve hangi işin sonraya kalacağı. Karar sizin olur; biz yalnızca sonucun ne olacağını önceden gösteririz.

Bazı talepler ilk sürüm yerine sonraki sürüme bırakılır. Bu, talebin reddedilmesi değil sıraya konmasıdır. Çalışan bir sistemin sahaya çıkması, eksiksiz ama gecikmiş bir sistemden genellikle daha değerlidir.

Güvenlik tarafında neler yapılıyor?

Güvenlik, projenin sonunda eklenen bir katman değil geliştirme boyunca uygulanan bir dizi kuraldır. Temel önlemler arasında girdi doğrulaması, veritabanı sorgularının parametreli yazılması, oturum yönetiminin güvenli kurulması ve yetki kontrollerinin her istekte sunucu tarafında yapılması bulunur.

Arayüzde bir düğmeyi gizlemek yetki kontrolü değildir; asıl kontrol sunucu tarafında yapılır. Aynı şekilde şifreler geri döndürülemez biçimde saklanır ve hassas veriler kayıt altına alınırken günlüklere yazılmaz.

Sunucu tarafında ise güncel yazılım sürümleri, sınırlı erişim kuralları, düzenli yedekleme ve yedeklerin geri yükleme testi yürütülür. Yedeği alınıp hiç denenmemiş bir sistem, yedeksiz sayılır.

Yazılım teslim edildikten sonra ne oluyor?

Teslim, projenin sonu değil işletme döneminin başlangıcıdır. Yayın sonrası ilk haftalarda kullanım sırasında ortaya çıkan hatalar giderilir; bu dönem garanti kapsamında yürütülür ve süresi sözleşmede tanımlanır. Sonrasında bakım anlaşması devreye girer.

Bakım kapsamında güvenlik güncellemeleri, sunucu izleme, yedeklerin doğrulanması ve hata giderme yer alır. Yeni özellik talepleri ise ayrı sürüm planlarıyla ele alınır. Yanıt süreleri ve öncelik seviyeleri sözleşmede yazılı olarak belirlenir, böylece acil bir durumda ne kadar sürede dönüş yapılacağı önceden bilinir.

Kod ve veri kime ait oluyor?

Geliştirilen yazılımın kaynak kodu size aittir. Kod deposu Seo Goo adına açılır ve proje boyunca erişiminiz açık kalır. Sunucu hesapları, alan adı kayıtları ve üçüncü taraf servis hesapları da sizin adınıza açılır; biz kullanıcı olarak ekleniriz.

Bu düzen, ileride farklı bir ekiple çalışmaya karar verseniz bile sistemin devredilebilir olmasını sağlar. Teknik dokümantasyon ve veri modeli belgeleri de bu amaçla hazırlanır. Projenizin kapsamını konuşmak ve gerçekçi bir analiz planı çıkarmak isterseniz bir keşif görüşmesi planlayabiliriz.